Libya’da Barış Olur Mu? Olursa Kalıcı Olur Mu?

PAYLAŞ

Giriş:

 

Baştan söyleyelim; arzumuz ve dileğimiz Libya’da ve tüm Orta Doğu ve Balkanlar’da normalleşme ve barışın en kısa sürede sağlanması ve bu sürecin kalıcı olmasıdır. Bu yazıda odaklandığımız Libya özeline baktığımızda, son haftalarda olumlu diyebileceğimiz bazı gelişmelerin yaşandığını görüyoruz. Ancak, uzun vadeli çıkarlara dayalı ihtilafların, ABD, İngiltere, Fransa, İtalya ile Rusya ve öte yandan, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile Suudi Arabistan ve Katar gibi Arap Birliğine mensup ülkelerin aralarında Libyalı çatışan tarafları da uzlaşı ve barışa yöneltecek bir mutabakata izin vermediğini gözlemliyoruz.

 

Son Gelişmeler:

 

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri (BMGS) Guterres tarafından aday gösterilen Senegalli siyasetçi/diplomat Abdoulaye Bathily, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK)’nin onayının alınmasını takiben, 2 Eylül 2022 günü, BMGS’nin Libya Özel Temsilcisi ve Libya’daki BM Destek Misyonu (UNSMIL) başkanlığına atanmıştır. Hatırlanacağı üzere, son BM Özel Temsilcisi Slovak diplomat Jan Kubis, 10 ay görev yaptıktan sonra, 23 Kasım 2021’de istifa etmişti. Guterres’in Kubis’in yerine önerdiği adaylar BMGK, Libyalı taraflar ve Afrika Birliği’ince (AfB) kabul görmemişti. Bunun üzerine BMGS, Libya’ya özel danışman ve UNSMIL Başkan Vekili sıfatıyla ABD’li diplomat Stephanie Williams’ı görevlendirmişti. Williams, kaydadeğer bir başarı sağlayamadan 2022 Temmuz’unda görevinden ayrılmıştı.

 

Bathily Kimdir?

 

1947 yılında, Senegal/Bakel’de doğan Bathily, Birmingham Üniversitesi ve Dakar’daki Cheikh ANTA DIOP Üniversitesi’nde doktora derecesi almıştır. Londra King’s College da dahil çeşitli üniversitelerde uzun yıllar tarih dersleri vermiştir. Senegal Demokratik Birlik/Emek Hareketi Partisi üyesi olan Bathily, 1993-1998 yılları arasında Senegal’de Çevre Bakanı, 2000-2001 yıllarında ise Enerji Bakanı olarak görev yapmıştır. Senegal’deki aktif siyasi hayatını takiben 2014 yılından itibaren BMGS Orta Afrika Temsilcisi ve Libreville’de konuşlu BM Orta Afrika Bölge Ofisi Başkanı görevlerinde bulunmuştur.

 

Bathily’nin Atanmasına Tepkiler:

 

Önceki adayların aksine, Bathily’nin BMGS Libya Özel Temsilcisi/UNSMIL Başkanı olarak atanması olumlu tepkiler almıştır.

 

ABD: ABD Dışişleri Bakanlığı 4 Eylül günü yayınladığı açıklamada, söz konusu atamayı memnuniyetle karşıladığını ve Bathily’e Libya’daki siyasi süreç bağlamındaki arabuluculuk çabalarında tam destek sağlayacağını belirterek, uluslararası topluma da adı geçenle uyum içinde çalışması çağrısında bulunmuştur. Açıklamada, ayrıca, tüm tarafların acilen anayasal çerçeveyi ve seçimler için somut bir takvim belirleme yönünde iyi niyetle çalışmalarının gereği vurgulanmıştır. ABD’nin, bütün yabancı güçlerin, savaşçıların ve paralı askerlerin ülkeden süratle çekilmelerini teminen, Libya Devlet Kurumları ile 5+5 Ortak Askeri Komisyona yardımcı olan BM Ateşkes İzleme Misyonunun çalışmalarına nezaret etme sürecinde Bathily’edestek olacağı bildirilmiştir.

 

Avrupa Birliği: Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikaları Yüksek Temsilcisi Borrell, atanmasından dolayı Bathily’i kutladığını ve AB’nin, BM’nin Libya’da süregelen krize siyasi çözüm bulunması yönündeki çabalarını desteklediğini bildirmiştir.

 

İngiltere: Trablus’taki İngiltere Büyükelçiliği, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, Bathily’i kutlamış ve Bathily ile Libya’da istikrar ve birliğin sağlanması ve ulusal seçimlerin yapılması yönünde birlikte çalışma arzusunu vurgulamıştır.

 

Arap Birliği: Arap Birliği Genel Sekreteri Aboul Gheit, Libya’da siyasi tıkanıklığı sonlandırmak ve halkın çıkarlarına en iyi hizmet edecek seçimlere doğru yol almak konularında BM ile daha fazla işbirliği yapmaya  önem verdiğini bildirmiştir. Arap Birliği sözcüsü Rushdi, Bathily’nin atanmasından memnuniyet duyduklarını belirtmiş ve Libyalı tüm taraflara adı geçenle çalışması ve onu desteklemesi çağrısında bulunmuştur. Rushdi, Arap Birliği’nin, Bathily’nin, BM’nin Libya’yı siyasi tıkanıklıktan çıkararak taraflarca mutabık kalınan anayasal temelde ulusal seçimlere götürme yönündeki çabalarını sürdüreceğine inandığını vurgulamıştır.

 

Ayrıca, Fas, Cezayir ve Katar da Dışişleri Bakanlıkları aracılığıyla Bathily’nin atanmasından duydukları memnuniyeti ve çalışmalarında destek olacaklarını açıklamışlardır.

 

Libyalı Taraflar: Başlangıçta Bathily’nin atanmasına sıcak bakmayan Trablus’taki Ulusal Birlik Hükümeti (UBH) ve Libya Başkanlık Konseyi, 3 Eylül’de yaptıkları açıklamalarda, Bathily’nin atanmasından duydukları memnuniyeti belirtmişlerdir. UBH Başbakanı Dibeybe de tutumunu değiştirerek Bathily’nin atanmasını memnuniyetle karşıladığını ve hükümetinin adı geçenin çalışmalarına destek sağlayacağını kaydetmiştir.

 

Rusya Federasyonu: Moskova, halihazırda atama konusunda resmi bir açıklama yapmamıştır. Ancak, 4 Eylül günü Rusya Dışişleri Bakanlığı Orta Doğu ve Kuzey Afrika Dairesi Başkanlığınca yapılan açıklamada, Rusya’nın Trablus’taki Büyükelçiliği ile Bingazi’deki Başkonsolosluğunu yeniden açma yönünde girişimlerini sürdürdüğü belirtilmiş ve Moskova’nın Libya’da çatışan taraflardan herhangi birini desteklemediği öne sürülmüştür. Oysa, Rusya’nın Trablus’taki UBH ile çatışan, ülkenin doğusunda konuşlu General Hafter’in güçlerini desteklediği bilinmektedir.

 

Diğer Gelişmeler:

 

Siyasi tıkanıklığa çözüm yolları bulunması amacıyla Libya’daki 8 siyasi parti 3 Eylül’de ortak açıklama yaparak yerli ve uluslararası etkili taraflarla müştereken iletişime geçilmesini hedeflediklerini, şiddetin siyasi araç olarak kullanılmasını reddettiklerini, devletin askerileştirilmesi ve yönetime güç kullanarak gelmenin darbe olarak kabul edileceğini bildirmiştir. Bu çerçevede, Ulusal Cephe, Değişim, Adalet ve Bina, Ulusal Güçler İttifakı, Kalkınmış Libya, Ulusal Çalışma, Ülkemin Akımı ve Teknokrat Libya adlı partiler bir koordinasyon birliği oluşturduklarını açıklamışlardır. Ayrıca, bunun siyasi bir oluşum olmadığına da işaret etmişlerdir. İtalya’nın Trablus Büyükelçisi Buccino, 3 Eylül günü Libya Dışişleri Bakanı Najla Al-Manguşile yaptığı görüşmede Libya’daki siyasi partilerin güvenlik ve istikrarı sağlamak ve seçimlerin gerçekleştirilmesi yönünde işbirliği yapmalarından memnuniyet duyduklarını belirtmiştir. Söz konusu görüşmeyle ilgili olarak Libya Observer gazetesinde yer alan haberde, içinde bulunduğumuz Eylül ayında ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere, İtalya ve Almanya’nın katılımıyla yapılacak uluslararası konferansla ilgili hazırlıklar konusunun da ele alındığı bildirilmiştir.

 

Türkiye’yle Temaslar:

 

Libya Başbakanı Dibeybe ve General Hafter’i destekleyen doğudaki Temsilciler Meclisi’nin Dibeybe’ye karşı Başbakan olarak seçtiği Başağa’nın, 31 Ağustos ve 1 Eylül günleri Türkiye’ye gelerek Dışişleri Bakanı Sayın Çavuşoğlu ve Savunma Bakanı Sayın Akar’la görüşmeler yaptıkları, ayrıca, Dibeybe’nin Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan tarafından kabul edildiği medyada yer alan haberlerde bildirilmiştir. Görüşmelerde, çeşitli ekonomik, askeri ve siyasi konuların ele alındığı, Libya’da adil ve şeffaf seçimlerin yapılmasını teminen uluslararası ve yerel çabaların birleştirilmesi üzerinde durulduğu haberlerde yer almıştır. Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan’ın Trablus’un tüm askeri operasyonlar karşısında güvenliğinin sağlanması ve ülkedeki değişimin ancak seçimler yoluyla olabileceği hususlarını vurguladığı ve Libya’ya tüm ekonomik, askeri, güvenliğe ilişkin alanlarda desteğini yinelediği de kaydolunmuştur. Dibeybe’nin de Türkiye’nin Libya’da seçimlere giden yolda uluslararası çabalara olan katkısının önemini vurguladığı bildirilmiştir.

 

Sonuç:

 

BMGS Libya Özel Temsilcisinin 1 yıla yaklaşan bir süre sonunda atanması, bu atamaya uluslararası toplumun geniş ölçüde olumlu yaklaşması, özellikle Libya’da barış ve istikrarın sağlanması için önemli bir koşul olan Afrika Birliğinin de Bathily’nin atanmasına karşı çıkmaması, Libya’da normalleşme yönünde ümit verici gelişmelerdir. Ancak, daha önceki yazılarımızda da belirtildiği üzere, ABD ve Rusya ile Fransa, İtalya, İngiltere gibi Batılı ülkelerin ve Mısır, BAE, ve Katar gibi bölge ülkelerinin Libya üzerindeki farklı hedeflerinin ve çatışan taraflara olan farklı desteklerinin kısa vadede ortadan kalkacağını beklemek fazla iyimserlik olacaktır. Nitekim, bu tür uzlaşılar zaman zaman sağlanıyor gibi gözükse de, Kahire’de 6-7 Eylül günleri düzenlenen Arap Birliği Dışişleri Bakanları Konseyi 158. Olağan Toplantısına Libya UBH Dışişleri Bakanı Najla Al-Manguş’un başkanlık etmesini kabul etmeyen ve Temsilciler Meclisi tarafından başbakan olarak atanan Başağa hükümetinin Dışişleri Bakanı Kaddur’un oturuma başkanlık etmesi gerektiğini öne süren Mısır heyetinin toplantıyı terk ettiği Mısır resmi haber ajansı MENA tarafından bildirilmiştir. Ayrıca, Başağa hükümetinin Arap Birliğine gönderdiği bir mektupla, Libya’nın meşru hükümetinin kendileri olduğunu öne sürdüğü de kaydedilmiştir. Henüz çok taze olan bu somut örnekten hareketle, Libya’da barış ve istikrarın, şeffaf ve adil seçimler yoluyla sağlanmasının hiç de kolay olmayacağını söylemek mümkündür. Tabiatıyla, samimi arzumuz bir anayasa ve seçim yasası üzerinde tüm taraflarca mutabakat sağlanması ve bu yolla adil ve şeffaf seçimlerin gerçekleştirilerek köklü ilişkilerimiz bulunan Libya’nın barış ve istikrara kavuşmasıdır.

İlgili Yazılar
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Subscribers