İsmet İnönü’nün Büyüklüğü

PAYLAŞ

Yunanistan’a büyükelçi atandığımın belli olduğu 2008 yılının ikinci yarısında, her yeni büyükelçi gibi bakanlığımızda usulden olduğu üzere, ilk iş olarak deneyimlerinden yararlanmak, görüş ve önerilerini almak amacıyla daha önce bu ülkede görev yapmış meslek büyüklerimizi ziyaret etmeye  başladım. Bu çerçevede, 1970-74 yılları arasında Atina’da başkatip olarak çalışmış olan ve 2009-2011 döneminde BM Güvenlik Konseyine seçilmemizde büyük katkıları bulunan rahmetli Büyükelçilerimizden Baki İlkin’den, görev yaptığı New York’ u ziyaretim sırasında  Atina ile ilgili hatıralarını dinleme fırsatı buldum. Büyükelçi İlkin’in anlattıkları arasında bana çok ilginç gelen bir anı hafızamda yer etmişti:

 

“İkinci cumhurbaşkanımız İsmet İnönü Yunanistan’a yaptığı ziyaretlerden birinde Büyükelçimize, kendi ismiyle anılan İnönü Savaşlarında şehitlerimizin yanısıra, çok sayıda yunan askerinin de hayatını kaybettiğini söyler ve  bu dünyadan göçüp gitmeden ahir ömründe sözü geçenlerin hatırısına, Atina’daki meçhul asker anıtına çelenk koyarak saygı duruşunda bulunmak arzusunu dile getirir. Büyükelçi çok şaşırmıştır. Önce tereddüt eder, ama İnönü ısrar edince talimat niteliğine dönüşen bu talebi Yunan hariciyesine iletmek zorunda kalır. Yunanlılar hayretler içerisinde ne yapacaklarını bilemezler. Konu sonuçta en üst seviyede karara bağlanır. Neticede olumlu yanıt verilir ve İsmet İnönü, bir Yunan generalinin komuta ettiği şeref kıtasının refakatinde Yunan parlamentosuna da ev sahipliği yapan Syntagma meydanındaki meçhul asker anıtına çelenk koyarak saygı duruşunda bulunur.”

 

Meslek hayatımın son günlerini geçirdiğim Lizbon’da anılarımı yazmaya karar verdiğimde, kitabın Atina bölümünde tarihte nadir görülen bu insani davranışa da yer vermek istedim. Ancak kulaktan duyduğum bu bilgiyi güvenilir bir kaynaktan teyid etmek, hatta mümkün olduğu takdirde belgelemek zorundaydım. Öncelikle internetten İsmet İnönü’nün 1931 yılı ekim ayında Başbakan Venizelos’un davetine icabetle Yunanistan’a yaptığı resmi ziyaretin programına ulaştım. Böyle bir bilgi programda görünmüyordu. Anıt ziyaretinin resmi programa dahil edilmeden özel olarak gerçekleştirilmiş olması ihtimaline binaen İnönü ailesinden Gülsün Bilgehan’a sordum. O da, danıştığı annesi Özden Toker Hanımefendi de hatırlayamadı. Türkiye’nin yetiştirdiği en saygın arşiv araştırmacılarından Bakanlıktaki ilk daire başkanım Büyükelçi Bilal Şimşir’le,  evindeki İnönü ile ilgili tüm kitapları birlikte taradık. Yine herhangi bir ize rastlamadık. Tam ümidimi kesmek üzereyken Türk-Yunan Forumu olarak pandemiden önceki son toplantımız için Atina’ya gittiğimizde, eşi Selanik Üniversitesinde öğretim üyesi olarak çalışan büyükelçiliğimiz müsteşarı Aslı Güven’den bu konuyu eşi aracılığıyla araştırmasını rica ettim. Ankara’ya döndükten 3 gün sonra Aslı Güven eşinin yunan devlet televizyonu arşivlerinden ulaştığı İnönü’nün meçhul asker anıtını ziyaretinin görüntülerini gönderdi. İnönü, Atina’ya yaptığı bu ziyareti göz kontrolü için gittiği Paris’ten dönerken 22 aralık 1971 tarihinde tamamen özel nitelikte gerçekleştirmişti. Bu ziyaret aynı zamanda İnönü’nün son yurtdışı gezisi olmuştur. O sırada Atina sefirimiz de 41 yaşında Büyükelçi olan İlter Türkmen’di. Yunanistan anılan dönemde askeri cuntanın yönetimi altındaydı. Bir general komutasında şeref mangası tahsis edilmesi kararının da bizzat cunta lideri Papadapulos tarafından verildiği anlaşılmaktadır.

 

Hayatının önemli bir bölümünü harp meydanlarında Yunanlılarla savaşarak geçiren İsmet İnönü’nün bu davranışı, Kurtuluş Savaşını bize kazandıran komutanların sadece iyi birer asker olmakla kalmayıp aynı zamanda ne büyük devlet adamı ve insan olduklarını da göstermektedir.

 

Türkiye’de Tarihin kayıtlarına ilk kez girmesi için tüm bunları  özetleyen bir paragrafı geçen yıl mart ayında yayınlanan “Zor Başkentlerde Diplomasi” isimli kitabımda yeralması amacıyla yayınevine gönderdim. Maalesef editörün bir azizliğiyle, kitabımda yeralmadığını yayınlandıktan sonra farkettiğim bu tarihi anın görüntülerini, aşağıda kayıtlı videoda izleyebileceksiniz.

 

http://www.avarchive.gr/portal/digitalview.jsp?get_ac_id=3373&thid=11384

 

İlgili Yazılar
Subscribers