Sosyalist İlkokul Öğretmeni Peru’nun Yeni Devlet Başkanı Oldu

PAYLAŞ

Latin Amerika’nın en ilginç ülkelerinden biri de Peru’dur. Ülkenin siyasi yaşamında aşırılık olağana dönüşmüştür der isek abartmış olmayız. 2016 yılında seçilen cumhurbaşkanı Pedro Pablo Kuczynski’nin, geçtiğimiz aylarda düzenlenen seçimler ertesinde, görevi yeni devlet başkanına devretmesi gerekirdi. Öyle olmadı, bir buçuk yıl içinde istifa etmek zorunda kaldı, yerine gelen yardımcısı iki yıl sonra görevden alındı, Senato başkanları görevi devralarak ülkeyi seçimlere taşıdılar.

 

Popülist Keiko Fujimori’yi Yendi

 

Peru, geçtiğimiz yaz aylarında, yine başkanlık ve parlamento seçimleri vesilesiyle gündeme geldi. Çok çekişmeli ve tartışmalı geçen seçimleri, fazla tanınmayan, kırsal kesimden gelen, sosyalist, başında kocaman hasır şapkasıyla dolaşan, mütevazı bir ilkokul öğretmeni, 2. turda, oyların yüzde 50,1 ini toplayarak kıl payıyla kazandı. Rakibi ise son derece tanınmış, sağcı, popülist politikacı Keiko Fujimori idi. Fujimori soyadı, sadece Peru’da değil, tüm Latin Amerika’da, hatta dünyada bilinir. Ülkeyi 1990 ila 2000 yılları arasında, demir yumruğuyla yönetmesinin yol açtığı tepkilerin ve karıştığı diğer suistimallerin ertesinde, Japonya’ya kaçmak zorunda kalan, geri yollandıktan sonra  hapse konulan, 83 yaşındaki otoriter politikacı Alberto Fujimori’nin kızı olur kendileri..

 

Neoliberal Yönetim Anlayışın İflası

 

Tanınmamış bir ilkokul öğretmeni nasıl oluyor da, 30 milyon nüfuslu bir ülkeye devlet başkanı seçilebiliyor diye sorduğunuzu tahmin ediyorum. Sorunun cevabı, ABD siyasi sisteminin kötü bir kopyası durumunda ki, Latin Amerika’da uygulanan başkanlık sistemi modelinin, zaaflarında yatıyor. Bölge ülkelerinde, seçimlerin kaderini, siyasi partilerin programları, vizyonları, başarılarından ziyade, başkan adaylarının karizmaları, seçmene seslenebilmeleri ve kampanya dönemindeki performansları belirliyor. Peru’yu, baba Fujimori’den itibaren, yani son 30 yıldır (Alan Garcia: 2006-10 dışında), hep  sağ ve neoliberal liderler yönettiler. Bunların neredeyse tamamı, 2017 yılından itibaren hakim karşısına çıkmak zorunda kaldılar : Latin Amerika’nın en büyük müteahhitlik şirketi olan Oderbrecht (Brezilya) yöneticilerinden rüşvet aldıkları ortaya çıktı (genellikle seçim kampanyalarını finanse etmek üzere). Peru, baba Fujimori dönemi ertesinden itibaren, 2018 yılına kadar, Latin Amerika’nın en istikrarlı ülkeleri arasında gösterildi. Şili, Kolombiya, Panama ve Meksika gibi ülkelerle birlikte, neoliberal ekonomi modelini başarıyla uygulayarak hızla kalkınan ve ilerleyen ülke olarak sunuldu. Lima’da bir sağ hükümet, bir sebeple iktidardan düşerse, yerine diğer sağ hükümet gelir şeklinde, siyasi modelin reklamı yapıldı. Nihayet, 2019 sonbaharında Şili’de başlayarak hızla diğer bölge ülkelerine sıçrayan, çok sayıda ölümlere ve ağır maddi hasarlara yol açan yaygın kitlesel protesto hareketleri ” neoliberal Latino başarı efsanesi”ni derinden sarstı. Sağ hükümetlerin ileri sürülen derecede başarılı neticeler elde edemediklerini ortaya koydu. Covid-19 pandemisinin etkileriyle, neredeyse tüm kıtada sağlık sistemlerinin çöküşü, neoliberal modelin zayıf taraflarını iyice gözler önüne serdi. Böyle bir siyasi arka plan zemininde, sosyalist ilkokul öğretmeni Pedro Castillo, neoliberal hükümetlerin göz ardı ettiği, gelir dağılımı dengesi aleyhlerinde bozulan, giderek fakirleşen ve son olarak pandeminin nakavt ettiği seçmen kitlesinin oylarıyla iktidara geliverdi. Beklentim, Pedro Castillo’nun daha büyük bir farkla seçimleri kazanması yönündeydi. Otoriter sağın, popülizmin ve yolsuzluğun sembolü konumundaki Keiko Fujimori’nin,  şaibeli ve tartışmalı soyadının getirdiği ağır bagajıyla, son 3 başkanlık seçiminde, ikinci tura kalmayı becererek oyların yarıya yakınını toplayabilmesini kavramak, bölgeyi tanımayanlar bakımından hayli  müşküldür.

 

Devrimci Örgütlerin Günahları

 

Bir çok Latin Amerika ülkesinde, 1970 li yıllardan itibaren, artan siyasi baskıya, yaygınlaşan fakirlik ve  eşitsizliğe karşı gelmek üzere, sosyalizmi savunan devrimci örgütler ortaya çıkmıştır. Siyasi otoriteye karşı silahlı mücadeleye başvuran bu örgütler, yıllar içerisinde, bazen çizgilerinden uzaklaşarak yanlış uygulamalara yönelmiş, kimi zaman savundukları fakir kitleleri dahi baskı altına almıştır. Örgüt ile işbirliği yapmadığı gerekçesiyle köylerin yakıldığı vakidir. Peru’da, 1980 yılında, bir felsefe profesörünün  önderliğinde kurulan “Aydınlık Yol”un (Sendero Luminoso-Shining Path), ülkede Mao modeli bir sosyalist sistemi yerleştirmek üzere başlattığı silahlı mücadele sırasında, ülke çapında büyük acılar yaşanmış, 20 yıl içinde,  70 bin civarında Peru’lu ölmüş veya kaybolmuştur. Bu örgütü baba Fujimori, askeri metotlarla, çoğu zaman da hukukun dışına çıkarak ortadan kaldırmıştır. Günümüzde, sağ eğilimli Peru seçmeninin, Aydınlık Yol’un şiddet yanlısı kanlı bilançosundan ötürü, sosyalizmin adını duymaya dahi tahammülü yoktur. Terör örgütü kabul ettiği Maoist grubu, yanlış yöntemlerle dahi olsa, ortadan kaldıran baba Fujimori’ye ve dolayısıyla kızı Keiko Fujimori’ye oy vermekte bir beis görmez, sosyalist liderlerin yönettiği Venezuela, Nikaragua ve Küba’dan adeta nefret eder.

 

Başkan Gonzalo adıyla tanınan Aydınlık Yol’un lideri,  profesör Abimael Guzman geçtiğimiz günlerde, 83 yaşında, hapis yattığı askeri hapishanede zatürre sebebiyle öldü. Vefatıyla birlikte, cesedinin nereye gömüleceği tartışmaları baş gösterince,  terör örgütünün liderini sevenlerin ziyaret edebilecekleri bir anıt mezarın teröre destek anlamına geleceği ve mevcut yasalar uyarınca suç oluşturacağı medyada işlenmek  suretiyle konu kapatıldı. Aydınlık Yol’un liderinin cesedi muhtemelen yakılacak ve külleri sessiz sedasız Pasifik Okyanusunun derin aydınlık sularına serpilecek.

 

Basın Oklarını Sosyalist Yönetime Çevirdi

 

Peru’da, yıllar sonra iktidara gelebilen sosyalist devlet başkanının işi hakikaten pek zor. Basın koro halinde, cumhurbaşkanı Pedro Castillo’nun kurduğu hükümet üyelerini eleştirmeyi sürdürüyor. 130 milletvekilinin yer aldığı Parlamentoda, cumhurbaşkanını destekleyen Vladimir Cerron liderliğindeki Perou Libre (Hür Peru) sadece 37 sandalyeye sahip. Yürütme ile yasama arasındaki çetin mücadeleyi dikkate alan Pedro Castillo, temkinli davranarak hükümeti baştan aşağı radikal sol bakanlarla doldurmadı. “Kompozit” bir kabine kurdu Ekonomiyi ılımlı sol görüşleriyle tanınan Pedro Franke’ye teslim etti. Kampanya döneminde gaz ve petrol sektörünü kamulaştıracağını ilan etmiş olsa da, Castillo’nun yabancı sermayenin ülkeye gelişini caydıracak veya kaçmasına yol açacak icraatlara baş vurması beklenmiyor.

 

Peru Cumhurbaşkanlığı : Ateşten Gömlek

 

Göreve başlayalı henüz iki ayı dolduran Pedro Castillo hükümeti şimdiden iki zayiat vermiş durumda. Dışişleri bakanı olarak atanan eski tüfek sosyalistlerden Hector Bejar, maruz kaldığı eleştiri yağmurunun ardından, işine bile ısınamadan kabineyi terketmek zorunda kaldı. Geçtiğimiz hafta içinde bu defa başbakan Guido Bellido istifa etti. İnkaların atayurdu Peru da sosyalist olmak ne kadar zormuş ! Hem sosyalist hem de  yerli devlet başkanının işi galiba daha da çetin. Acaba dört yıllık görev süresini kazasız belasız tamamlayabilecek mi diye düşünmeden edemiyorum.

İlgili Yazılar
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Subscribers