Rusya

Tanıtım

12. yüzyılda kurulmuş Moskova Knezliği, iki yüz yıllık Moğol yönetiminden, çevresindeki prenslikleri fethederek büyüyerek kurtulmayı başarmıştır. 17. Yüzyılda başa geçen Romanov Hanedanlığı Sibirya’dan Pasifik’e yayılmayı sürdürmüştür. 1682-1752 yılları arasında I. Petro yönetimi altında Baltık Denizi hâkimiyet altına alınmış ve ülkenin adı “Rus İmparatorluğu” olarak değiştirilmiştir. 19. Yüzyıl boyunca Avrupa ve Asya yayılım sürmüş. 1904-1905 Rus-Japon Savaşında mağlubiyet 1905 Devrimine sebep olmuş, bu devrimle parlamento kurulmuş ve reformlara gidilmiştir. Rus Ordusunun Birinci Dünya Savaşındaki art arda mağlubiyetleri İmparatorluğun büyük şehirlerinde ayaklanmalara sebep olmuş ve 1917’de hanedanın tahttan indirilmesiyle sonuçlanmıştır. Bir süre sonra Vladimir Lenin liderliğinde komünistler yönetimi ele geçirmiş ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliğini kurar. Josef Stalin yönetimi altında (1928-1953) komünist etki güçlenmiş ve Sovyetler Birliği içinde Rus hakimiyeti güçlenmiş ancak bu milyonlarca cana mâl olmuş. İleriki yıllarda Sovyet ekonomisi ve toplumu bir durgunluk dönemine girer ta ki Genel Sekreter Mikhail Gorbaçev (1985-1991) komünizmi modernize etmek için glasnost ( ) ve perestroyka ( ) politikalarını açıklayana kadar. Ancak Gorbaçev’in bu dikkatsiz girişimleri Aralık 1991’de Sovyetler Birliğinin Rusya ve 14 ayrı devlete bölünmesine sebep olmuştur. Başkan Boris Yeltsin’in yönetiminde (1991-99) yaşanan iktisadi ve siyasi çalkantılar sonucunda Rusya merkeziyetçi, yarı otoriter bir devlete dönüşmüş. Yönetim kendini meşrulaştırma adına göstermelik seçimlere, Başkan Putin’in popülist çıkışlarına, ülkenin jeopolitik etkisini sağlamlaştırma (özellikle eski Sovyetler Birliği ülkeleri üzerinde) üzerine kurulu bir dış politikaya ve devam eden ekonomik büyümeye başvuruyor. Rusya yakın zamanda Çeçen ayaklanmasını sert bir biçimde bastırdı, bununla beraber Kuzey Kafkaslarda şiddet hâlâ devam etmekte.

Coğrafya

Konum:

Kuzey Buz Denizine sınır, Kuzey Asya, Uralların Batısında Avrupa’dan Kuzey Pasifiğe uzanıyor.

Alan:

Toplam: 17,098,242 km2

Kara: 16,377,742 km2

Su: 720,500 km2

Dünya sırası: 1

Karasal sınırı toplam: 22,408 km

Sınır Ülkeler (14): Azerbaycan 338 km, Beyaz Rusya 1,312 km, Çin (güneydoğu) 4,133 km, Çin (güney) 46 km, Estonya 324 km, Finlandiya 1,309 km, Gürcistan 894 km, Kazakistan 7,644 km, Kuzey Kore 18 km, Letonya 332 km, Litvanya (Kaliningrad Oblast) 261 km, Moğolistan 3,452 km, Norveç 191 km, Polonya (Kaliningrad Oblast) 210 km, Ukrayna 1,944 km

Kıyı Şeridi: 37,653 km

İklim: Güneyde step, Avrupa’da kalan kısımda nemli karasal; Sibirya’da yarı arktik, kutupsal kuzeyde tundra; kışlar Karadeniz Kıyı şeridinde serinken Sibirya’da dondurucu soğuk; yazlar steplerde sıcak yaşanırken Arktik kıyısında serin görülür.

Toprak kullanımı:

Tarım alanı: 13.1%

Tarıma elverişli toprak 7.3%; daimi bitkiler 0.1%; daimi otlaklar 5.7%

Orman: 49.4% diğer: 37.5% (2011 verisi)

İnsan ve Toplum

Etnik Gruplar:

Rus 77.7%, Tatar 3.7%, Ukraynalı 1.4%, Başkır 1.1%, Çuvaş 1%, Çeçen 1%, diğer 10.2%, belirtilmemiş 3.9%

* 2010 Rusya İstatistiklerine göre ülkede 190dan fazla etnik grup yaşamaktadır

Diller:

Rusça (resmi) 96.3%, Dolgang 5.3%, Almanca 1.5%, Çeçemce 1%, Tatar 3%, diğer 10.3%

* Parçaların toplamının yüzden fazla etmesinin sebebi cevaplayıcıların birden fazla dil belirtmeleri (2010 verileri)

Dinler:

Rus Ortodoks 15-20%, Müslüman 10-15%, diğer Hristiyan  2% (2006 verileri)

* Dindar nüfus belirtilmiştir; 70 yıllık Sovyet yönetiminden dolayı Rusya’nın büyük çoğunluğu dindar olmayan kişiler ve inançsız kişilerden oluşmaktadır.

Nüfus:

142,470,272 (Temmuz 2014 verisi)

Dünya sırası: 10

Yaş Dağılımı:

0-14 yaş: 16.4%

15-24 yaş: 10.7%

25-54 yaş: 45.8%

55-64 yaş: 13.8%

65 yaş üzeri: 13.3% (2014 verisi)

Nüfus Büyüme Hızı:

-0.03% (2014 verisi)

Dünya sırası: 200

Şehirleşme:

Şehir Nüfusu: toplam nüfusun 73.9% (2014)

Şehirleşme hızı: -0.13% yıllık değişiklik (2010-15 verisi)

Başlıca Şehirler - Nüfus:

Moskova (Başkent) 12.063 milyon; Saint Petersburg 4.984 milyon; Novosibirsk 1.497 milyon; Yekaterinburg 1.377 milyon; Nizhniy Novgorod 1.224 milyon; Samara 1.168 milyon (2014)

Doğumda beklenen yaşam süresi:

toplam: 70.16 yaş

erkek: 64.37 yaş

kadın: 76.3 yaş (2014 verisi)

Dünya sırası: 152

Devlet

Ülkenin Adı

Resmi tam adı: Rusya Federasyonu

Resmi kısa formu: Rusya

Resmi diliyle tam adı: Rossiyskaya Federatsiya

Resmi diliyle kısa formu: Rossiya

Geçmiş: Rus İmparatorluğu, Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti

Yönetim şekli: Federasyon

Başkent: Moskova

İdari birimler:

46 il (oblastey, tekil - oblast), 21 cumhuriyet (respublik, tekil - respublika), 4 özerk bölge (avtonomnykh okrugov, tekil - avtonomnyy okrug), 9 kray (krayev, tekil - kray), 2 federal şehir (goroda, tekil - gorod), and 1 özerk il (avtonomnaya oblast')

Oblast (iller): Amur (Blagoveshchensk), Arkhangel'sk, Astrakhan', Belgorod, Bryansk, Chelyabinsk, Irkutsk, Ivanovo, Kaliningrad, Kaluga, Kemerovo, Kirov, Kostroma, Kurgan, Kursk, Leningrad, Lipetsk, Magadan, Moscow, Murmansk, Nizhniy Novgorod, Novgorod, Novosibirsk, Omsk, Orenburg, Orel, Penza, Pskov, Rostov, Ryazan', Sakhalin (Yuzhno-Sakhalinsk), Samara, Saratov, Smolensk, Sverdlovsk (Yekaterinburg), Tambov, Tomsk, Tula, Tver', Tyumen', Ul'yanovsk, Vladimir, Volgograd, Vologda, Voronezh, Yaroslavl'

Republiks (Cumhuriyetler): Adygeya (Maykop), Altay (Gorno-Altaysk), Bashkortostan (Ufa), Buryatiya (Ulan-Ude), Chechnya (Groznyy), Chuvashiya (Cheboksary), Dagestan (Makhachkala), Ingushetiya (Magas), Kabardino-Balkariya (Nal'chik), Kalmykiya (Elista), Karachayevo-Cherkesiya (Cherkessk), Kareliya (Petrozavodsk), Khakasiya (Abakan), Komi (Syktyvkar), Mariy-El (Yoshkar-Ola), Mordoviya (Saransk), North Ossetia (Vladikavkaz), Sakha [Yakutiya] (Yakutsk), Tatarstan (Kazan'), Tyva (Kyzyl), Udmurtiya (Izhevsk)

Avtonomnykh okrugov (özerk bölgeler): Chukotka (Anadyr'), Khanty-Mansi-Yugra (Khanty-Mansiysk), Nenets (Nar'yan-Mar), Yamalo-Nenets (Salekhard)

Kray: Altay (Barnaul), Kamchatka (Petropavlovsk-Kamchatskiy), Khabarovsk, Krasnodar, Krasnoyarsk, Perm', Primorskiy [Maritime] (Vladivostok), Stavropol', Zabaykal'sk (Chita)

Federal iller: Moskova [Moskva], Saint Petersburg [Sankt-Peterburg]

Autonomous oblast (özerk iller): Yevreyskaya [Yahudi] (Birobidzhan)

* ABD Rusya’nın Ukrayna’daki Kırım Özerk Cumhuriyetini ve Sivastapol ilini ilhakını ve bunların Kırım Cumhuriyeti ve Sivastapol Federal Şehri olarak tekrar adlandırılmasını tanımamaktadır.

Uluslararası Kuruluşlarda Temsiliyet:

APEC, Arctic Council, ARF, ASEAN (dialog partneri), BIS, BRICS, BSEC, CBSS, CD, CE, CERN (gözlemci), CICA, CIS, CSTO, EAEC, EAPC, EAS, EBRD, FAO, FATF, G-20, GCTU, IAEA, IBRD, ICAO, ICC (ulusal komiteler), ICRM, IDA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, IMSO, Interpol, IOC, IOM (gözlemci), IPU, ISO, ITSO, ITU, ITUC (STK), LAIA (gözlemci), MIGA, MINURSO, MONUSCO, NEA, NSG, OAS (gözlemci), OIC (gözlemci), OPCW, OSCE, Paris Club, PCA, PFP, SCO, UN, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNISFA, UNMIL, UNMISS, UNOCI, UNSC(BM Güvenlik Konseyi) (daimi üye), UNTSO, UNWTO, UPU, WCO, WFTU (STK), WHO, WIPO, WMO, WTO, ZC

Bayrak: Eşit genişlikte yatay 3 şerit olarak beyaz (yukarda), mavi ve kırmızı

Ulusal Semboller: ayı, çift başlı kartal; ulusal renkler: beyaz, mavi, kırmızı

Ekonomi

Sovyetler Birliğinin çöküşüyle Rusya ekonomisi büyük bir dönüşüm geçirdi; içine kapalı, merkezi planlama ekonomisinden piyasa bazlı ve dünyaya entegre bir ekonomiye. Ancak bu dönüşüm şuan için yarı yenilenmiş, devletçi ve zenginliğin yöneticilerin elinde toplandığı bir ekonomide duraklamış durumda. 1990larda enerji ve savunma sektörleri hariç özelleştirme sağlanmış. Mülkiyet haklarının korunması hala zayıf ve özel sektör yüksek oranda devlet müdahalesi altındadır. Rusya dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz üreticileri arasındadır, ayrıca çelik ve alüminyum gibi metallerin de en büyük ihracatçıları arasındadır. Rusya’nın üretim sektörü dünya piyasası için güçsüz ve yerel tüketime yöneliktir. Rusya’nın ihracat gelirine bağımlı olması onu dünya piyasasındaki fiyat yükseliş ve düşüşlerine karşı savunmasız kılmaktadır. 1998-2008 yıllarında petrol fiyatlarındaki düzenli artış sayesinde %7lik büyüme sağlayan Rus ekonomisi 2008-09 küresel ekonomik krizinde petrol fiyatlarının düşmesi ve dış kredilerin kesilmesiyle büyük darbe yemiştir. 2014’te Ukrayna’nın egemenliği, toprak bütünlüğü ve içişlerine müdahalesiyle Rusya ekonomisinin büyümesi tekrar düşmüş, rublenin değeri yarıya düşmüş, 151,5 milyar dolarlık harcama yapmış ve ruble hala sallantılı durmaktadır. Düşen petrol fiyatları, ekonomik reformların eksikliği ve yaptırımlar Rus ekonomisindeki küçülmenin devam edeceği izlenimini uyandırmaktadır. Nisan 2015’te Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı Rus ekonomisinin 2015 içinde %3 daralacağı ve 2030a kadar yıllık ortalama %2.5 büyüme görüleceğini tahmin ettiklerini açıkladı.

GSYİH - reel büyüme oranı:

0.5% (2014 yılı verisi)

1.3% (2013 yılı verisi)

3.4% (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 196

GSYİH – kişi başına (satın alma gücü paritesi):

$24,800 (2014 yılı verisi)

$24,700 (2013 yılı verisi)

$24,500 (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 69

GSYİH – sektörel menşeine göre:

Tarım: 4%

Üretim: 36.3%

Hizmet: 59.7% (2014 yılı verisi)

Tarım ürünleri:

Tahıl, şeker pancarı, ayçiçeği, sebzeler, meyveler, büyükbaş, süt.

Üretim sektörleri:

Kömür, petrol, doğal gaz, kimyasal ve metal madenciliği ve çıkarım sanayisi. Muhtelif makine sanayi; değirmenden ileri teknoloji uçak ve uzay mekiklerine. Savunma sanayii (radar, misil, ileri teknoloji parçalar vb). Gemicilik, karayolu ve demiryolu yapımı, iletişim araçları, tarım makineleri üretimi, traktörler, inşaat malzemeleri, tıbbi ve bilimsel ekipman, tüketim ürünleri, tekstil, yiyecek.  

İşgücü:

75.25 milyon (2014 yılı verisi)

Dünya sırası: 8

İşgücünün sektörel dağılımı:

Tarım: 9.7%

Üretim: 27.8%

Hizmet: 62.5% (2012)

İşsizlik oranı: 

4.9% (2014 yılı verisi)

5.5% (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 46

Enflasyon oranı (tüketici fiyatları):

11.4% (2014 yılı verisi)

6.8% (2013 yılı verisi)

İhracat:

$520.3 milyar (2014 yılı verisi)

$527.3 milyar (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 10

İhracat ürünleri:

Petrol ve petrol ürünleri, doğal gaz, metaller, ağaç ve ağaç ürünleri, kimyasallar, muhtelif sivil ve askeri tüketim ürünleri.

İhracat ortakları:

Hollanda 10.7%, Almanya 8.2%, Çin 6.8%, İtalya 5.5%, Ukrayna 5%, Türkiye 4.9%, Beyaz Rusya 4.1%, Japonya 4% (2013)

İthalat:

$323.9 milyar (2014 yılı verisi)

$315 milyar (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 19

İthalat ürünleri:

Makine, araçlar, ec

machinery, vehicles, farmakolojik ürünler, plastik, yarı-tamamlanmış metal ürünler, et ürünleri, meyve ve yemişler, optik ve tıbbi ekipman, demir, çelik

İthalat ortakları:

Çin 16.5%, Almanya 12.5%, Ukrayna 5.2%, Beyaz Rusya 5%, İtalya 4.4%, ABD 4.3% (2013)

Enerji

Elektrik üretimi: 1.054 trilyon kWh (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 4

Ham petrol üretimi: 10.05 milyon bbl/gün (31 Eylül 2014 verisi)

Dünya sırası: 3

Rafine petrol üretimi: 4.812 milyon bbl/gün (2010 yılı verisi)

Dünya sırası: 4

Doğal gaz üretimi:

668 milyar cu m (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 2

İletişim

Kullanımda lan sabit telefon ağı sayısı: 42.9 milyon (2012)

Dünya sırası: 6

Kullanımda olan cep telefon sayısı: 261.9 milyon (2012)

Dünya sırası: 5

Görsel Yayın:

Biri federal hükümete ait olmak üzere 6 Ulusal TV istasyonu, diğer birinin en büyük hissedarlarından biri federal hükümet, diğer birinin sahibi devlet şirketi olan Gazprom, hükümete yakın Bank Rossiya iki tanesinin en büyük hissedarı, altıncısı ise Moskova şehir idaresine ait. 3300 tane ulusal, bölgesel, yerel TV istasyonu, bunların üçte ikisini federal veya yerel hükümet doğrudan veya dolaylı kontrol etmekte, uydu servisleri mevcut, iki tane devlet yönetiminde radyo ağı ve Gazprom yönetiminde bir radyo ağı, 2400 radyo ağı. (2007)

Televizyon istasyonları: 7,306 (1998)

İnternet ülke kodu: .ru;

* .su; şimdi kullanılmayan ama Sovyetler Biriliğine ait ve Rusya’nın sorumlu olduğu kod.

İnternet sunucusu: 14.865 milyon (2012)

Dünya sırası: 10

İnternet kullanıcıları: 40.853 milyon (2009)

Dünya sırası: 9

Ulaşım

Havalimanı: 1,218 (2013)

dünya sırası: 5

Helikopter pisti: 49 (2013)

Boru hattı: Condensate 122 km; gas 163,872 km; liquid petroleum gas 1,378 km; petrol 80,820 km; petrol/gas/water 40 km; refined products 13,658 km; water 23 km (2013)

Demiryolları: 87,157 km

Dünya sırası: 2

Karayolları: 1,283,387 km

Dünya sırası: 5

Suyolları: 102,000 km (2009)

Dünya sırası: 2

Ticaret gemileri: 1,143

Dünya sırası: 11

Liman ve terminaller:

Başlıca limanlar: Kaliningrad, Nakhodka, Novorossiysk, Primorsk, Vostochnyy

Nehir limanları: Saint Petersburg (Neva Nehri)

Petrol terminali: Kavkaz petrol terminal

Konteyner terminali: Saint Petersburg (2,365,174)

LNG terminali (ihracat): Sakhalin Adası

Ordu

Askeri hizmet yaşı ve zorunluluğu:

Zorunlu ve gönüllü askerlik hizmeti için 18-27 yaş aranıyor, 17 yaşındaki her erkek zorunlu askerliğe kayıt ediliyor, 1 yıllık hizmet zorunluluğu var. Askeri okullara kayıt 16 yaşından itibaren, öğrenciler silahlı kuvvetler personeli sayılıyor. 

Mayıs 2013 verilerine göre zorunlu askerlik yaşında bulunun Rus erkeklerden her yıl %50si tecir almaktadır. 

Uluslararası Konular

Uluslararası Anlaşmazlıklar

Afganistan’dan Orta Asya ülkeleri üzerinden yapılan afyon kaçakçılığı Rusya’nın gündeminde olmaya devam ediyor; Rusya Çin’le asırlık sınır anlaşmazlığını 2004’te yaptığı anlaşmayla çözdü. Japonya’nın “Kuzey Sınır” olarak adlandırarak sahiplendiği ama Rusya kontrolünde olan adaların egemenliği üzerine olan anlaşmazlık henüz çözüme kavuşmamıştır; Rusya’nın 2008 yılında Abhazya ve Güney Osetya’yı tanıması ve askeri yardımda bulunması halen Gürcistan’la ilişkilerini olumsuz etkilemektedir. Azerbaycan, Kazakistan ve Rusya Hazar Denizi sınırlandırması anlaşmalarını eşit mesafe ilkesine göre tasdik ederken İran Denizden beşte birlik bölge üzerinde egemenlik talep etmektedir; Rusya Norveç’le 2010’da deniz sınırını kesinleştiren bir anlaşma imzalamıştır. Finlandiya’daki bazı baskı grupları Sovyetler Birliği döneminde alınan Kareliya ve diğer toprakların iadesini talep ediyor ancak bu hususta resmi bir talep gerçekleşmemiştir. Rusya ve Estonya sınır sorunlarını çözmek için 2005’te anlaşma yapsa da Estonya parlamentosunda savaş öncesi yapılan Tartu Anlaşmasına yaptığı bir referans üzerine Rusya anlaşmayı feshetmiştir, Estonya makamlarından bu referansın anlaşmaya zarar vermediği açıklaması gelse de Rusya geri adım atmamıştır. Rusya, Estonya ve Letonya’daki Rusça konuşan halkların daha iyi muamelesi için taleplerde bulunmaktadır; Litvanya Kaliningrad’dan Rusya’ya doğru seyahat eden Rus vatandaşları için transitlik yapıyor, aynı zamanda Schengen sınır kurallarını uygulayan bir AB ülkesi olmayı sürdürüyor. Ukrayna’yla olan sınır anlaşmazlıkları Kırım’ın ilhakıyla askıya alınmış durumdadır; ABD’yle Bering Denizi Sınır Anlaşması hala Duma tarafından onaylanmamıştır.

Yerinden Edilmiş Kişiler ve Mülteciler

Sığınmacılar (geldikleri ülke): 341,611 sığınmacı statüsü talebi ve 738,071 diğer çeşit kalım izni talepleri (Ukrayna) (2015)

Ülke içi yerinden edilmiş kişileryaklaşık 25,378 (Kuzey Kafkasya ve özellikle Çeçenistan ve Kuzey Osetya bölgelerinde gerçekleşen silahlı çatışmalar, insan hakları ihlalleri ve yaygın şiddet vakaları) (2014)

Vatansız kişiler: 113,474 (2014); not – Rusya’nın vatansız nüfusunu Romen, Ahıska Türkleri ve eski Sovyetler Birliği üyesi cumhuriyetlerden kişiler oluşturmaktadır; 2003- 2010 yılları arasında 600,000’den fazla vatansız kişi vatandaşlığa kabul edilmiştir; bunların çoğunluğunu Ahıska Türkleri oluşturmaktadır, Özbekistan’dan 1989 yılında soykırımdan kaçarak Rusya’ya,sığınmışlardır;  çoğuna hala kaçak göçmen oldukları ileri sürülerek vatandaşlık verilmemektedir.

İnsan Kaçakçılığı

Rusya insan kaçakçılığı için hem bir kaynak, hem transit hem de varış ülkesidir. İnsan kaçakçılığı temel sorunlardan biri olmasına rağmen Rusya’da bulunan Rus, Avrupa, Orta Asya, Vietnam ve Kuzey Kore asıllı işçiler de Rusya’nın inşaat, sanayi, tarım, denizcilik sektörleri ve ev işçileri olarak, zorla dilendirme suretiyle ve çöp ayrımında zorla çalıştırılmaktadır. Rusya ve Kuzey Kore arasındaki anlaşma çerçevesinde Kuzey Koreliler ormancılık sanayisinde çalıştırılmaktadır, bunların zorla çalıştırıldığı tahmin edilmektedir. Rus kadınlar ve çocuklar fuhuş kaçakçılığının kurbanı olarak Rusya, Kuzeydoğu Asya, Avrupa, Orta Asya, Afrika ve Ortadoğu’ya götürülmektedir, ayrıca Avrupa’dan, Güneydoğu Asya’dan, Afrika’dan ve Orta Asya’dan getirilen kadınlar Rusya’da fuhuşa zorlanmaktadır.

Rusya insan kaçakçılığını ortadan kaldırmak için minimum önlemlere riayet etmiyor; kaçakçılık suçundan yargılanma çok düşük düzeyde kalmaktadır; devlet kaçakçılık kurbanlarını belirleme ve koruma adına bir adım atmamıştır. Kaçakçılık kurbanları çoğu kez yakalanıp sınır dışı edilmektedir; devlet henüz Kuzey Koreli işçilerin kötü çalışma koşulları üzerine inceleme yapmamıştır; Rus Güvenlik Konseyi herhangi bir anti-kaçakçılık ulusal planı çalışması yapmamıştır. (2014)

Uyuşturucu

Çok kısıtlı iç pazara yönelik kenevir ve afyon yetiştiriciliği; devletin aktif yasadışı bitki yetiştiriciliğiyle mücadele yasası bulunmakta; Asya, Latin Amerika, Kuzey ve Orta Avrupa ve ABD uyuşturucu pazarının aktarma noktası; en büyük uyuşturucu tüketicilerinden.