Kazakistan

Tanıtım

13. yüzyılda bölgeye yerleşen Kazaklar, göçebe Türk ve Moğol kabilelerinin karışımı bir etnisite, çok nadiren ulus olarak birlikte hareket edebiliyorlardı. Bölge 18. yüzyılda bölge Rusya tarafından işgal edildi ve 1936’da Kazakistan Sovyet Cumhuriyeti oldu. 1950-60’lar boyunca Kazakistan’ın kuzey düzlüklerinde yapılan tarımsal üretimde Sovyet vatandaşları çalıştırılmıştır. Bu göçmen akını etnik yapıyı karmaşıklaştırdı ve etnik olarak Kazak olmayanların sayısı etnik Kazaklarınkini aştı. 1990-2000’lerde Müslüman olmayan etnik azınlıklar Kazakistan’dan dışarıya göç ettiler ve bir milyona yakın etnik Kazak ülkeye geri döndü; böylece etnik Kazaklar yine nüfusun çoğunluğunu oluşturdu. Bu etnik hareketlenme eski dinsel çeşitliliği de etkiledi ve nüfusun %70ini Müslümanlar oluşturmaya başladı. Kazakistan Orta Doğu ülkeleri arasında en büyük ekonomiye sahip ülkedir, bunu büyük oranda ülkede bulunan çok sayıda doğal kaynağa borçludur.  Gündeminde olan meseleler şu şekilde sıralanabilir: birleştirici bir ulusal kimlik oluşturmak, İslami uyanışı kontrol altında tutmak, ülkenin sahip olduğu geniş doğal kaynakların yönetimini ve ihracatını geliştirmek, ekonomiyi petrol, doğal gaz ve madencilikten çeşitlendirmek, Kazakistan’ın ekonomik rekabet gücünü arttırmak, çok partili parlamenterliğe geçmek, siyasi ve sosyal reformları kuvvetlendirmek, komşu ülkeler ve uluslararası güçlerle ilişkileri güçlendirmek. 

Coğrafya

Konum:  Orta Asya, Çin’in kuzeybatısı; Ural (Zhayyq) Nehrinin batısında bulunan Avrupa’nın en doğu noktası.

Alan:

Toplam: 2.724.900 km2

Kara: 2.699.700 km2

Su: 25.200 km2

Dünya sırası: 9

Karasal sınırı: 13.364 km

Sınır ülkeler (5): Çin 1.765 km, Kırgızistan 1.212 km, Rusya 7.644 km, Türkmenistan 413 km, Özbekistan 2.330 km

Kıyı şeridi: 0 km (denize kıyısı yok); not - Kazakistan Aral Gölü (1,070 km) ve Hazar Deniziyle (1,894 km) sınırdır.

İklim: Karasal iklim, kışları soğuk, yazları sıcak, kurak ve yarı kurak.

Toprak kullanımı:

Tarım alanı: 77,4%

Tarıma elverişli toprak 8,9%; daimi bitkiler 0%; daimi otlaklar 68,5%

Orman: 1,2%

Diğer: 21,4% (2011 verisi)

* Dünyanın denize kıyısı olmayan en büyük ülkesidir.

İnsan ve Toplum

Etnik gruplar: Kazak (Qazag) 63,1%, Rus 23,7%, Özbek 2,9%, Ukraynalı 2,1%, Uygur 1,4%, Tatar 1,3%, Alman 1,1%, diğer 4,4% (2009 verisi)

* 2010 Rusya İstatistiklerine göre ülkede 190dan fazla etnik grup yaşamaktadır

Diller: Kazakça (resmi dil) 63,1%, Rusça (resmi, “etnisiteler arası dil”) 95% (2001 verisi)

Dinler: Müslüman 70,2%, Hristiyan(çoğunluğu Rus Ortodoks) 26,2%, diğer 0,2%, ateist 2,8% (2009 verileri)

Nüfus: 17.948.816 (Temmuz 2014 verisi)

Dünya sırası: 62

Yaş dağılımı:

0-14 yaş: 25.1%

15-24 yaş: 16,1%

25-54 yaş: 42,6%

55-64 yaş: 9,2%

65 yaş üzeri: 7% (2014 verisi)

Nüfus büyüme hızı: 1,17% (2014 verisi)

Dünya sırası: 103

Şehirleşme:

Şehir Nüfusu: toplam nüfusun 53,3% (2014)

Şehirleşme hızı: 0,86% yıllık değişiklik (2010-15 verisi)

Başlıca şehirler - nüfus: Almaty 1,51 milyon; ASTANA (başkent) 741.000 (2014)

Doğumda beklenen yaşam süresi:

Toplam: 70,24 yaş

Erkek: 64,98 yaş

Kadın: 75,17 yaş (2014 verisi)

Dünya sırası: 1

Devlet

Ülkenin Adı

Resmi tam adı: Kazakistan Cumhuriyeti

Resmi kısa formu: Kazakistan

Resmi diliyle tam adı: Qazaqstan Respublikasy

Resmi diliyle kısa formu: Qazagstan

Geçmiş:  Kazak Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Yönetim şekli: Cumhuriyet, otoriter başkanlık sistemi, yürütme organı ana karar alıcı.

Başkent: Astana

İdari birimler:

14 il (oblystar, tekil - oblys) and 3 şehir* (qalalar, tekil - qala); Almaty, Almaty*, Aqmola (Astana), Aqtobe, Astana*, Atyrau, Batys Qazaqstan [Batı Kazakistan] (Oral), Bayqongyr [Baykonur]*, Mangghystau (Aqtau), Ongtustik Qazaqstan [Güney Kazakistan] (Shymkent), Pavlodar, Qaraghandy, Qostanay, Qyzylorda, Shyghys Qazaqstan [Doğu Kazakistan] (Oskemen), Soltustik Qazaqstan [Kuzey Kazakistan] (Petropavlovsk), Zhambyl (Taraz)

Uluslararası Kuruluşlarda Temsiliyet:

ADB, CICA, CIS, CSTO, EAEC, EAPC, EBRD, ECO, EITI, FAO, GCTU, IAEA, IBRD, ICAO, ICC (STK), ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, MIGA, MINURSO, NAM (gözlemci), NSG, OAS (gözlemci), OIC, OPCW, OSCE, PFP, SCO, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU, WCO, WFTU (STK), WHO, WIPO, WMO, WTO (gözlemci), ZC

Bayrak: Bozkır Kartalının üzerinde 32 huzmeye sahip altın güneş. İkisi de mavi gökyüzü arkaplanı üzerinde ortalanmış. Sol kısımda “koshkar-muiz” adı verilen ulusal bir desen yer almakta. Mavi rengi Türkler için dini bir değer taşır böylece ülkenin etnik ve kültürel birliğini sembolize eder. Mavi aynı zamanda sonsuz gökyüzü ve suyu da simgeler; güneş bolluk, bereket ve hayat kaynağı; kartal yüzyıllardır Kazak kabilelerinin bayraklarında yer almış bir simgedir, güç, özgürlük ve geleceği temsil eder.

Ulusal Semboller: altın kartal; ulusal renkler: mavi, sarı

Ekonomi

Kazakistan yüzölçümü bakımından, Rusya’dan sonra, Sovyetler Birliğinin en büyük cumhuriyetiydi. Birçok fosil yakıt kaynağı, mineral ve uranyum, bakır ve çinko yataklarına sahiptir. Ayrıca çok geniş bir tarım sektörüne sahiptir, başlıca hayvancılık ve tahıl tarımı yapılır. Kazakistan ekonomisini çeşitlendirmeye çalışsa da şimdilik doğal kaynakların çıkarımı ve madencilik endüstrileri büyümesinin temel sürdürücüleridir. Kazakistan’ın denize sınırı yoktur, bu açık denizlere ulaşımını zorlaştırmaktadır. Hazar Denizi limanları, ve petrol boru hatları son teknoloji olsa da sivil havacılık ve karayolları konusunda ciddi çalışmalar gerekmektedir. Halkın elektriğe ulaşımı konusunda hala sorunlar yaşansa da eskiye oranlar yol kat edilmiştir. Hükümet ekonominin petrol ve madencilik sektörlerine bağımlılığından rahatsız olmuş ve büyük çaplı bir sektörel çeşitlendirme programı başlatmıştır, bunun çerçevesinde hedeflenen sektörlerin başında ulaşım, telekomünikasyon, ecza sanayi, petrokimya sanayi ve yiyecek işletimi gelmektedir. 2010’da Kazakistan- Beyaz Rusya- Rusya Gümrük Birliği kurulmuş, bununla Kazakistan yabancı yatırımı çekmeyi ve ticaret ilişkilerini geliştirmeyi hedeflemiş, bu birlik 2015 Ocağında Avrasya Ekonomik Birliğine çevrilmiştir. 2014’te Kazak ekonomisi ciddi bir gerileme yaşamıştır, bunun başlıca sebepleri Rus ekonomisinin yavaşlaması, rublenin değer kaybetmesi, petrol fiyatlarının düşüşü, Kashagan petrol yatağında çıkan problemler; şeklinde sıralanabilir. Bunun üzerine hükümet ekonomik zorluklarla mücadele paketi çıkarmış ve Kazak para birimi tengenin değerini düşürmüştür.

GSYİH - reel büyüme oranı:

4,6% (2014 yılı verisi)

6% (2013 yılı verisi)

5% (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 58

GSYİH – kişi başına (satın alma gücü paritesi):

$24.100 (2014 yılı verisi)

$23.400 (2013 yılı verisi)

$22.400 (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 74

GSYİH – sektörel menşeine göre:

Tarım: 4,9%

Üretim: 29,5%

Hizmet: 65,6% (2014 yılı verisi)

Tarım ürünleri: Tahıl, patates, sebzeler, kavun, büyükbaş.

Üretim sektörleri:

Kömür, petrol, doğal gaz, kimyasal ve metal madenciliği ve çıkarım sanayisi, demir cevheri, manganez, çinko, bakır, titanyum, boksit, altın, gümüş, sülfür, demir, çelik. Tarım makineleri üretimi, traktörler, inşaat malzemeleri, elektrikli motorlar.

İşgücü: 9,103 milyon (2014 yılı verisi)

Dünya sırası: 55

İşgcünün sektörel dağılımı:

Tarım: 25,8%

Üretim: 11,9%

Hizmet: 62,3% (2012)

İşsizlik oranı:

5,1% (2014 yılı verisi)

5.2% (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 51

Enflasyon oranı 8tüketici fiyatları):

6,7% (2014 yılı verisi)

5,8% (2013 yılı verisi)

İhracat:

$87,25 milyar (2014 yılı verisi)

$85,6 milyar (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 44

İhracat ürünleri: Petrol ve petrol ürünleri, doğal gaz, metaller, kömür, kimyasallar, tahıl, yün, et.

İhracat ortakları: Çin 22,7%, Fransa 9,7%, Almanya 7,9%, İtalya 6,9%, Ukrayna 4,2% (2013)

İthalat:

$47,56 milyar (2014 yılı verisi)

$50,8 milyar (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 56

İthalat ürünleri: Makine, araçlar, metal ürünler, yiyecek.

İthalat ortakları: Çin 30,6%, Rusya 20,5%, Ukrayna 6,8%, Almanya 62% (2013)

Enerji

Elektrik üretimi: 90,53 trilyon kWh (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 35

Ham petrol üretimi: 1,655 milyon bbl/gün (31 Eylül 2014 verisi)

Dünya sırası: 18

Rafine petrol üretimi: 288,600 milyon bbl/gün (2010 yılı verisi)

Dünya sırası: 44

Doğal gaz üretimi: 11,79 milyar cu m (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 40

İletişim

Kullanımda olan sabit telefon ağ sayısı: 4,34 milyon (2012)

Dünya sırası: 40

Kullanımda olan cep telefonu sayısı: 28,731 milyon (2012)

Dünya sırası: 37

Görsel yayın: Bütün radyo ve televizyon ağları tamamen yada kısmen devlete aittir. Eskiden devlete ait olan bazı kanallar özelleştirilmiştir. Anten aracılığıyla yabancı medyaya ulaşım serbesttir. Bütün medya kuruluşları devlette tescil almak zorundadır. (2015)

Televizyon kanalları: 12 (1998)

İnternet ülke kodu: .kz

İnternet sunucusu: 67.464 (2012)

Dünya sırası: 90

İnternet kullanıcıları: 5,299 milyon (2009)

Dünya sırası: 43

Ulaşım

Havalimanı: 96 (2013)

Dünya sırası: 59

Helikopter pisti: 3 (2013)

Boru hattı: Condensate 658 km; gas 12.432 km; petrol 11.313 km; water 1.465 km; refined products 1.095 km (2013)

Demiryolları: 15.333 km

Dünya sırası: 18

Karayolları: 97.418 km

Dünya sırası: 46

Suyolları: 4.000 km (2009)

Dünya sırası: 25

Ticaret gemileri: 11

Dünya sırası: 109

Liman ve terminaller:

Başlıca limanlar: Hazar Denizi- Aqtua, Atyrau

Nehir limanları: Oskemen, Pavlodar, Semey.

Ordu

Askeri hizmet yaşı ve zorunluluğu:

18 yaşından itibaren zorunlu askerlik, zorunlu askerlik iki yıllık. 19 yaş gönüllü askerlik için alt sınır. 15-21 yaş arası askeri ortaokul ve lise öğrencileri askeri personel sayılmakta. 

Uluslararası Konular

Uluslararası Anlaşmazlıklar:

Kırgızistan sınır anlaşmasını hala onaylamamıştır. Özbekistan’la sınır belirleme toplantıları 2004’te başladı, Türkmenistan’la 2005’te. Rusya’yla 2007’de başlayan sınır belirleme görüşmeleri hala devam etmekte, Çin’le sınır belirleme görüşmeleri 2002’de tamamlandı. Türkmenistan’la Hazar Denizinde su sınırı belirleme görüşmeleri hala devam etmekte. Azerbaycan, Kazakistan ve Rusya Hazar Denizi sınırlandırması anlaşmalarını eşit mesafe ilkesine göre tasdik ederken İran Denizden beşte birlik bölge üzerinde egemenlik talep etmektedir;

Yerinden Edilmiş Kişiler ve Mülteciler:

Vatansız kişiler: 7.038 (2014)

Uyuşturucu:

Yüksek oranda yasadışı kenevir ve afyon yetiştiriciliği; devletin yasadışı bitki yetiştiriciliğiyle mücadele çabası zayıf; Güneydoğu Asya’dan Rusya ve Avrupa uyuşturucu pazarının aktarma noktası; uyuşturucu tüketimi fazla.