Kırgızistan

Tanıtım

Bir Orta Asya ülkesidir. 1876’da Rusya tarafından ilhak edilmiş, 1916’da Çara başkaldırmış, bu başkaldırılar sırasında Kırgız nüfusunun altıda biri öldürülüştür. Kırgızistan 1936’da bir Sovyet cumhuriyeti olmuştur. Sovyetler Birliğinin 1991’de dağılmasıyla bağımsızlık kazanmıştır. 2005’te baş gösteren ayaklanmalarla 1990’dan beri ülkeyi tek başına yöneten Başkan Askar Akaev görevden indirilmiş ve aynı yıl yazında yapılan seçimlerde Kurmanbek Bakiev büyük çoğunlukla seçilmiştir. Devam eden yıllarda Bakiev gücünü kötüye kullanmış ve başkanlığı yeni yetkilerle donatmış, bütün eleştirmenleri susturmuş ve 2010’da yapılan seçimlerde tekrar seçilmiş ancak seçimlere fesat karıştığı gerekçesiyle halk ayaklanmış ve Bakiev Beyaz Rusya’ya kaçmıştır. Başına Roza Otunbaeva’nın geçtiği geçici bir hükümet kurulmuş ve 2011’de Almazbek Atambaev Kırgızistan tarihinde ilk kez barışçı yollarla başkanlığa geçen kişi olmuştur. Hala devam eden kaygılar şu şekilde sıralanabilir: zayıf demokratikleşme, yolsuzluk, etnik gruplar arası anlaşmazlıklar ve terör.

Coğrafya

Konum:  Orta Asya, Çin’in batısı Kazakistan’ın güneyi.

Alan:

Toplam: 199.951 km2

Kara: 191.801 km2

Su: 8.150 km2

Dünya sırası: 87

Karasal sınırı: 4,573 km

Sınır ülkeler (4): Çin 1,063 km, Kazakistan 1,212 km, Tacikistan 984 km, Özbekistan 1,314 km

Kıyı şeridi: 0 km (denize kıyısı yok)

İklim: Karasal iklim, kuzeyde kutupsal, güneybatıda yarı tropikal, ılıman iklim.

Toprak kullanımı:

Tarım alanı: 55,4%

Tarıma elverişli toprak 6,7%; daimi bitkiler 0,4%; daimi otlaklar 48,3%

Orman: 5,1%

Diğer: 39,5% (2011 verisi)

* Denize kıyısı yoktur,  %94’ü Tien Shan dağlarıyla çevrili, deniz seviyesinin 1000 metre üstünde.

İnsan ve Toplum

Etnik gruplar:

Kırgız 70,9%, Özbek 14,36%, Rus 7,7%, Dungan 1,1%, diğer 5,9% (Kazak, Ukraynalı, Uygur, Tatar, Alman, Koreli, Türk, Tajik) (2009 verisi)

Diller:

Kırgızca (resmi dil) 71,4%, Özbekçe 14,4%, Rusça (resmi) 9%, diğer 5,2% (2009 verisi)

Dinler:

Müslüman 75%, Rus Ortodoks 20%, diğer 5%

Nüfus: 5.604.212  (Temmuz 2014 verisi)

Dünya sırası: 114

Yaş dağılımı:

0-14 yaş: 29.8%

15-24 yaş: 18.8%

25-54 yaş: 39.4%

55-64 yaş: 7.1%

65 yaş and over: 4.9% (2014 verisi)

Nüfus büyüme hızı: 1,04% (2014 verisi)

Dünya sırası: 115

Şehirleşme:

Şehir Nüfusu: toplam nüfusun 35,6% (2014)

Şehirleşme hızı: 1,58% yıllık değişiklik (2010-15 verisi)

Başlıca şehirler - nüfus: Bişkek (başkent) 858.000 (2014)

Doğumda beklenen yaşam süresi:

Toplam: 70,06 yaş

Erkek: 65,89 yaş

Kadın: 74,51 yaş (2014 verisi)

Dünya sırası: 154

Devlet

Ülkenin Adı

Resmi tam adı: Kırgız Cumhuriyeti

Resmi kısa formu: Kırgızistan

Resmi diliyle tam adı: Kyrgyz Respublikasy

Resmi diliyle kısa formu: Kyrgyzstan

Geçmiş:  Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Yönetim şekli: Cumhuriyet

Başkent: Bişkek

İdari birimler:

7 il (oblustar, tekil - oblus) and 2 şehir (shaarlar, tekil - shaar); Batken Oblusu, Bishkek Shaary, Chuy Oblusu (Bishkek), Jalal-Abad Oblusu, Naryn Oblusu, Osh Oblusu, Osh Shaary, Talas Oblusu, Ysyk-Kol Oblusu (Karakol)

Uluslararası Kuruluşlarda Temsiliyet:

ADB, CICA, CIS, CSTO, EAEC, EAPC, EBRD, ECO, EITI, FAO, GCTU, IAEA, IBRD, ICAO, ICC (STK), ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, MIGA, NAM (gözlemci), OIC, OPCW, OSCE, PCA, PFP, SCO, UN, UNAMID, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNISFA, UNMIL, UNMISS, UNWTO, UPU, WCO, WFTU (STK), WHO, WIPO, WMO, WTO

Bayrak: Kırmızı arkaplan üzerinde 40 huzmesiyle sarı bir güneş, 40 Kırgız aşiretini temsilen. İçinde üçer tane çizgi var bunlar da “tunduk”u sembolize ediyor; geleneksel Kırgız tacı. Kırmızı cesareti ve kahramanlığı sembolize ediyor, sarı ise barışı ve bolluğu.

Ulusal Semboller: ak sungur; ulusal renkler: kırmızı, sarı

Ekonomi

Kırgızistan fakir, dağlık bir ülkedir. Ekonomisi tarım ve madenciliğe dayalıdır. Pamuk, tütün, yün ve et temel tarım ürünleridir, ancak bunlardan sadece pamuk ve tütün ihraç eder. Buna ek olarak altın, cıva, uranyum, doğal gaz ve elektrik ihraç eder. Kumtor altın madeninin çıkarımı Kanadalı yatırımcılar elindedir. Ayrıca hidroelektrik potansiyelini yükselterek bunu ihraç geliri olarak kullanabilmek için yabancı yatırımcı çekmeye çalışır. Ekonomisinin başlıca gelirlerinden biri de yurtdışında çalışan Kırgızların ülkeye getirdiği paradır. Bağımsızlığından beri ekonomisini geliştirmeye çalışmaktadır Kırgızistan, Bağımsız Devletler Topluluğundan Dünya Ticaret Örgütüne üye olan ilk ülkedir ayrıca. Devlet şirketlerdeki hisselerinin çoğunu satmıştır. Üretim Sovyetler Birliğinden ayrılmasıyla ciddi bir düşüş yaşasa da 1995’ten sonra üretim toparlanmaya ve ihracat hızlanmaya başlamıştır. 2010 Ayaklanmaları ve Başkan Bakiev’in devrilmesiyle yüzlerce insan ölmüş ve altyapı tahribatları olmuş. Atambaev iktidara gelince yabancı bağışçıların da yardımıyla bir ekonomik gelişme planı başlatmıştır. 2015’te Kırgızistan Avrasya Ekonomik Birliğine katılmıştır. Büyümeyi hızlandırabilmesi yolsuzlukla mücadelesine, yönetimde şeffaflığı elde etmesine, yerel sanayii geliştirmesine ve yabancı yardım ve yatırımcıyı çekmesine bağlıdır.  

GSYİH - reel büyüme oranı:

4,1% (2014 yılı verisi)

10,5% (2013 yılı verisi)

-0,9% (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 67

GSYİH – kişi başına (satın alma gücü paritesi):

$3.400 (2014 yılı verisi)

$3.300 (2013 yılı verisi)

$3.000 (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 181

GSYİH – sektörel menşeine göre:

Tarım: 19,3%

Üretim: 31,1%

Hizmet: 49,6% (2014 yılı verisi)

Tarım ürünleri: Tütün, pamuk, patates, sebzeler, meyveler, büyükbaş hayvancılık, yün.

Üretim sektörleri:

Küçük makineler, tekstil, yemek işletimi, çimento, ayakkabı, mobilya, altın, nadir toprak madenleri, elektrikli motorlar.

İşgücü: 2,615 milyon (2014 yılı verisi)

Dünya sırası: 112

İşgücünün sektörel dağılımı:

Tarım: 48%

Üretim: 12,5%

Hizmet: 39,5% (2005)

İşsizlik oranı:

8,6% (2014 yılı verisi)

18% (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 96

Enflasyon oranı (tüketici fiyatları):

7,2% (2014 yılı verisi)

6,6% (2013 yılı verisi)

İhracat:

$2,009 milyar (2014 yılı verisi)

$2,048 milyar (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 147

İhracat ürünleri: Altın, pamuk, tekstil, yün, et, tütün, cıva, uranyum, elektrik, makine, ayakkabı.

İhracat ortakları: Kazakistan 28,2%, Özbekistan 28%, Rusya 11,1%, BAE 6,9%, Afganistan 5,6% Çin 5% (2013)

İthalat:

$5,537 milyar (2014 yılı verisi)

$5,614 milyar (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 124

İthalat ürünleri: Petrol, doğal gaz, makine, araçlar, kimyasallar, yiyecek.

İthalat ortakları: Çin 51,9%, Rusya 21,2%, Kazakistan 7,8% (2013)

Enerji

Elektrik üretimi: 14,96 milyar kWh (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 83

Ham petrol üretimi: 1.000 bbl/gün (31 Eylül 2014 verisi)

Dünya sırası: 102

Rafine petrol üretimi: 0 bbl/gün (2010 yılı verisi)

Dünya sırası: 158

Doğal gaz üretimi: 8,666 milyar cu m (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 92

İletişim

Kullanımda olan sabt telefon ağı sayısı: 489.000 (2012)

Dünya sırası: 98

Kullanımda olan cep telefonu sayısı: 6,8 milyon (2012)

Dünya sırası: 94

Görsel yayın: Devletin yönettiği 2 ulusal 6 bölgesel kanal mevcut. 20 özel kanal. Devlet yönetiminde 2 radyo istasyonu, 20 özel istasyon.

Televizyon kanalları: 28 (2007)

İnternet ülke kodu: .kg

İnternet sunucusu: 115.573 (2012)

Dünya sırası: 81

İnternet kullanıcıları: 2,195 milyon (2009)

Dünya sırası: 72

Ulaşım

Havalimanı: 28 (2013)

Dünya sırası: 122

Boru hattı: Gas 480 km; petrol 16 km (2013)

Demiryolları: 470 km

Dünya sırası: 113

Karayolları: 34.000 km

Dünya sırası: 94

Suyolları: 600 km (2010)

Dünya sırası: 78

Liman ve terminaller:

Göl limanları: Balykchy (Ysyk-Kol)

Ordu

Askeri hizmet yaşı ve zorunluluğu:

18-27 yaş arası erkeklere zorunlu askeri hizmet veya İçişleri Bakanlığında hizmet. Bir yıllık hizmet veya 3 yıllık paralı. Kadınlar 19 yaşından itibaren gönüllü olarak katılabilir.

Uluslararası Konular

Uluslararası Anlaşmazlıklar:

Kırgızistan Kazakistan’la sınır anlaşmasını hala onaylamamıştır. Tacikistan’la Isfara Vadisi üzerine anlaşmazlıktan dolayı sınır hala belirlenememiş. Özbekistan’la sınır belirleme toplantıları tamamlanmamış.

Yerinden Edilmiş Kişiler ve Mülteciler

Vatansız kişiler: 12.133 (2014)

Uyuşturucu

Sınırlı yasadışı kenevir ve afyon yetiştiriciliği; devletin yasadışı bitki yetiştiriciliğiyle mücadele çabası zayıf; Güneydoğu Asya’dan Rusya ve Avrupa uyuşturucu pazarının aktarma noktası; uyuşturucu tüketimi fazla.