Azerbaycan

Tanıtım

Çoğunluğu Türk ve Şii nüfustan oluşan Azerbaycan, Rus İmparatorluğunun çöküşünden sonra iki yıl bağımsız kalsa da Sovyetler Birliğinin kurulmasıyla bunun bir parçası olmuştur. Azerbaycan ve Ermenistan hala Dağlık Karabağ üzerinde egemenlik sorununu çözememiştir, bu bölge 1923’te yine bir Azerbaycan- Ermenistan çekişmesinden dolayı Moskova, Sovyet Azerbaycan’a bağlı özerk bir cumhuriyet olmasına karar vermişti. 

1988’de Azerbaycan ve Ermenistan bölge için savaşmaya başlamış ve savaş 1991’de Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla daha da kızışmış. 1994’te yapılan ateşkese rağmen Ermenistan Dağlık Karabağ ve çevresindeki, yine Azerbaycan’a ait, yeni ili daha ilhak etmiştir. Başkanlığını ABD, Fransa ve Rusya‘nın yaptığı AGİT Minsk Grubu bu anlaşmazlığa barışçıl bir çözüm bulmak için kurulmuştur.

Yolsuzluk yaygındır, Hükümet 2009 Referandumuyla başkanlık dönemi kısıtlamasını kaldırmasıyla otoriterlikle suçlanmıştır. Petrol ve doğal gaz ihracatı gelirleriyle yoksulluk oranı düşürülmüş ve altyapı yatırımları yükselmişse de devlet kurumları, özellikle de eğitim ve sağlık alanları, hala çok güçsüzdür.

Coğrafya

Konum: Güneybatı Asya’da. Hazar Denizi’ne sınır. İran ve Rusya arasında. Kuzey Kafkaslarda Avrupa’nın parçasıdır.

Alan: 86.600 km2

Kara: 82.629 km2

Su: 3.971 km2

Dünya sırası: 113

* Nahcivan Özerk Cumhuriyeti ve Dağlık Karabağ bölgesi de dahil edilmiştir.

Karasal sınırı: 2.468 km

* Sınır ülkeler (5): Ermenistan 996 km, Gürcistan 428 km, İran 689 km, Rusya 338 km, Türkiye 17 km

Kıyı Şeridi: 0 km, Hazar denizine kıyısı var (713 km)

İklim: Kuru, step iklimi.

Toprak kullanımı:

Tarım alanı: 57,6%

Tarıma elverişli toprak 22,8%; daimi bitkiler 2,7%; daimi otlaklar 32,1%

Orman: 11,3%

Diğer: 31,1% (2011 verisi)

İnsan ve Toplum

Etnik gruplar:

Azeri 91,6%, Lezgiler 2%, Rus 1,3%, Ermeni 1,3%, Talışlar 1,3%, diğer 2,4% (2009 verisi)

* Ermenilerin tamamına yakını Dağlık Karabağ bölgesinde yaşamaktadır.

Diller: 

Azerice (resmi dil), Rusça, Ermenice, diğer.

Dinler:

Müslüman 93,4%, Rus Ortodoks 2,5%, Ermeni Ortodoks 2,3%, diğer 4,7%.

* Din ile yakınlık hala çok düşük seviyede, dindar nüfus oranı çok daha düşük.

Nüfus: 9.780.780 (Temmuz 2014 verisi)

Dünya sırası: 92

Yaş Dağılımı:

0-14 yaş: 22,72%

15-24 yaş: 16,69%

25-54 yaş: 45,17%

55-64 yaş: 9,06%

65 yaş and over: 6,37% (2015 verisi)

Nüfus büyüme hızı: 0,96% (2015 verisi)

Dünya sırası: 121

Şehirleşme:

Şehir nüfusu: toplam nüfusun 54,6% (2015)

Şehirleşme hızı: 1,56% yıllık değişiklik (2010-15 verisi)

Başlıca şehirler - Nüfus: Bakü (başkent) 2,374 milyon (2015)

Doğumda beklenen yaşam süresi:

Toplam: 72,2 yaş

Erkek: 69,19 yaş

Kadın: 75,54 yaş (2015 verisi)

Dünya sırası: 142

Devlet

Ülkenin Adı:

Resmi uzun formu: Azerbaycan Cumhuriyeti

Resmi kısa formu: Azerbaycan

Resmi diliyle uzun formu: Azarbaycan Respublikası

Resmi diliyle kısa formu: Azarbaycan

Geçmiş:  Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

* İsmi “Ateş Muhafızları” demektir.

Yönetim şekli: Cumhuriyet

Başkent: Bakü

İdari bölgeler:

66 rayon (rayonlar), 11 şehir (saharlar; sahar);

Rayonlar: Abseron, Agcabadi, Agdam, Agdas, Agstafa, Agsu, Astara, Babak, Balakan, Barda, Beylaqan, Bilasuvar, Cabrayil, Calilabad, Culfa, Daskasan, Fuzuli, Gadabay, Goranboy, Goycay, Goygol, Haciqabul, Imisli, Ismayilli, Kalbacar, Kangarli, Kurdamir, Lacin, Lankaran, Lerik, Masalli, Neftcala, Oguz, Ordubad, Qabala, Qax, Qazax, Qobustan, Quba, Qubadli, Qusar, Saatli, Sabirabad, Sabran, Sadarak, Sahbuz, Saki, Salyan, Samaxi, Samkir, Samux, Sarur, Siyazan, Susa, Tartar, Tovuz, Ucar, Xacmaz, Xizi, Xocali, Xocavand, Yardimli, Yevlax, Zangilan, Zaqatala, Zardab

Şehirler: Bakü, Ganca, Lankaran, Mingacevir, Naftalan, Naxcivan, Saki, Sirvan, Sumqayit, Xankandi, Yevlax

Uluslararası Kuruluşlarda Temsiliyet:

ADB, BSEC, CD, CE, CICA, CIS, EAPC, EBRD, ECO, EITI, FAO, GCTU, GUAM, IAEA, IBRD, ICAO, ICC (STK düzeyinde), ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, ITUC (STK düzeyinde), MIGA, NAM, OAS (gözlemci), OIC, OPCW, OSCE, PFP, SELEC (gözlemci), UN, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNWTO, UPU, WCO, WFTU (STK düzeyinde), WHO, WIPO, WMO, WTO (gözlemci)

Bayrak: Mavi, kırmızı ve yeşil 3 eşit, yatay şerit; Kırmızı şeridin içinde beyaz renkle hilal ve 8 köşeli yıldız; Mavi şerit Azerbaycan’ın Türk kökenini, kırmızı modernleşmeyi ve gelişmeyi, yeşil ise İslam’ı temsil etmektedir. Hilal İslam’ı ve 8 köşeli yıldız da 8 Türk Halkını temsil ediyor.

Ulusal Semboller: Alev, ulusal renkler: mavi, kırmızı, yeşil.

Ekonomi

Azerbaycan ekonomik gelişmesi büyük oranda artan petrol ve doğal gaz ihracatına borçlu olsa da inşaat, bankacılık ve gayri-menkul gibi ihracat dışı sektörler de çift haneli büyüme oranlarına sahiptir. Bakü- Tiflis- Ceyhan Boru hattı, Bakü- Novorossiysk ve Bakü-Supsa boru hatlarından yapılan petrol ihracatı temel gelirdir, ama doğal gaz ihracatını da yükseltmek konusunda çalışmalar devam ediyor. Güney Gaz Koridoru’nun açılmasıyla Avrupa, Azerbaycan doğal gazı için yeni bir müşteri haline geldi. Azerbaycan ekonomik reformlarda çok kısıtlı başarı kaydetmektedir, özel sektör ve kamu sektöründe yolsuzluk hala uzun vadeli büyümenin önünde engel olarak durmaktadır. Enerji dışı sektörlerde dış yatırımın düşüklüğü ve Ermenistan’la Dağlık Karabağ sorunu Azerbaycan’ın ekonomik gelişmesi önündeki diğer engellerdir. Rusya ve diğer eski Sovyet Cumhuriyetleri ile ticaret önemini kaybederken, Türkiye ve Avrupa ülkeleriyle ticaret önem kazanmaktadır. Azerbaycan ekonomisi üzerine uzun vadeli tahminler dünya petrol fiyatlarına, Azerbaycan’ın büyüyen doğal gaz üretimine pazar bulma becerisine ve enerjiden gelen zenginlikleri ekonomik büyüme ve enerji dışı sektörlerde istihdamı desteklemeye harcamasına bağlıdır.

GSYİH - reel büyüme oranı:

2,8% (2014 yılı verisi)

5,8% (2013 yılı verisi)

2,2% (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 60

GSYİH – kişi başına (satın alma gücü paritesi):

$17.600 (2014 yılı verisi)

$17.100 (2013 yılı verisi)

$16.200 (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 108

GSYİH – sektörel menşeine göre:

Tarım: 5,7%

Üretim: 61,2%

Hizmet: 33,2% (2014 yılı verisi)

Tarım ürünleri: Meyve, sebze, tahıl, pirinç, çay, tütün, küçükbaş hayvancılık.

Üretim sektörleri: Doğal gaz, petrol, petrol ürünleri, demir cevheri, çelik, çimento, kimyasal ve petrokimya ürünleri, tekstil.

İşgücü: 4,821 milyon (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 85

İşgücünün sektörel dağılımı:

Tarım: 38,3%

Üretim: 12,1%

Hizmet: 49,6% (2008)

İşsizlik oranı:

6% (2014 yılı verisi)

4,7% (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 55

İhracat:

$30,89 milyar (2014 yılı verisi)

$31,7 milyar (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 66

İhracat ürünleri:

Doğal gaz ve petrol %90, pamuk, makine, işlenmiş gıda.

İhracat ortakları:

İtalya 25,6%, Endonezya 11,1%, Tayland 7,4%, Almanya 6,1%, Fransa 5,5%, Hindistan 4,4%, Rusya 4,2%, İsrail 4,1% (2013)

İthalat:

$10,68 milyar (2014 yılı verisi)

$10,32 milyar (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 98

İthalat ürünleri: Makine, araçlar, kimyasallar, yiyecek, metal.

İthalat ortakları:

Türkiye 15,8% , Rusya 14,1%, Birleşik Krallık 11,1%, Almanya 7,8%, Çin 6%, Ukrayna 5,5%, (2013)

Enerji

Elektrik üretimi: 22,99 milyar kWh (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 71

Ham petrol üretimi: 874.400 bbl/gün (2013 verisi)

Dünya sırası: 23

Rafine petrol üretimi: 133.500 bbl/gün (2010 yılı verisi)

Dünya sırası: 65

Doğal gaz üretimi: 17,18 milyar cu m (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 34

İletişim

Kullanımda olan sabit telefon ağı sayısı: 1,8 milyon

Dünya sırası: 63

Kullanımda olan cep telefon sayısı: 10,6 milyon

Dünya sırası: 83

Görsel Yayın:

3 Devlet kanalı, 4 ulusal yayın yapan özel kanal, 15 bölgesel yayın yapan kanal, Bakü’de kablolu televizyon hizmetleri mevcut.

Televizyon kanalları: 10 (2010)

Internet ülke kodu: .az

Internet kullanıcıları: 5,8 milyon

Dünya sırası: 60

Ulaşım

Havalimanı: 37 (2013)

Dünya sırası: 108

Boru hattı: Gaz 3.890 km; petrol 2.446 km (2013)

Demiryolları: 2.068 km

Dünya sırası: 59

Karayolları: 52.942 km

Dünya sırası: 74

Ordu

Askeri hizmet yaşı ve zorunluluğu:

18-35 yaş arası erkeklere zorunlu askeri hizmet, üniversite mezunları 12-18 ay arası yapabilmekte, gönüllü askerlik için 17 yaş ve üstü olmak gerek.

Uluslararası Konular

Uluslararası Anlaşmazlıklar:

Azerbaycan, Kazakistan, Rusya ve İran’la Hazar Denizi sınırlandırması görüşmeleri devam ediyor; Ermenistan’la Dağlık Karabağın egemenliği konusunda anlaşmazlık ve Ermenistan’ın burayı ilhakı hala bölgede istikrarsızlığın kaynağı; sınır ülkelerinden kaçakçılık; Ermenistan- Gürcistan- Azerbaycan sınırının belirlenmemesi; Hazar Denizindeki doğal gaz yataklarının paylaşımı konusunda Türkmenistan’la görüşmeler devam etmektedir.

Yerinden Edilmiş Kişiler ve Mülteciler:

Vatansız kişiler: 3.585 (2014)

Yerinden edilmiş kişiler: 568.900: Dağlık Karabağ’ın ilhakından sonra bölgeden çıkarılmış, çoğunluğu Azeri, bir kısmı da Türk, Kürt ve Ruslardan oluşur. Yerinden edilmiş kişilerin çoğu Bakü’de yaşıyor.

Uyuşturucu:

Yasadışı afyon ve kenevir üretimi çok kısıtlı, devlet mücadelesi sınırlı, Rusya ve Avrupa uyuşturucu pazarına doğru giden güneybatı Asya narkotiği için transit noktası.