Tacikistan

Tanıtım

Tacikistan Rusya kontrolü altına ilk kez 1860larda girmiştir. 1917 Devrimiyle birlikte Rusya’nın Orta Asya’daki yönetimi güç kaybetmiş, Kendilerine “Başmaçi” adını veren Tacik gerillalar Bolşeviklerle mücadele etmiş ve Bolşevikler bölge üzerindeki kontrollerini 1925’e kadar sağlama alamamıştır. İlk olarak Özbekistan’ın özerk bir bölgesi olarak kurulan Tacikistan, 1929’da özerk cumhuriyet oldu. Özbekler ülkenin en büyük azınlık grubudur. 1991’de Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla bağımsızlığa kavuşan Tacikistan, 1992-1997 yılları arasında iç savaş yaşamıştır. 2010-12 yılları arasında devlet güçleriyle Rasht Vadisindeki bölgesel güçlerin çatışmaları ve Gorno Badakhshan Özekrk bölgesindeki suç çeteleriyle devlet güçlerinin çatışmalarından dolayı ciddi güvenlik sorunları yaşanmış. Eski Sovyet Cumhuriyetleri arasında en fakiridir. Mart 2013’te Dünya Ticaret Örgütünün bir üyesi olmuştur.  Ancak Rusya’da çalışan Tacik nüfusun gelirlerine ihtiyaç, yolsuzluk ve uyuşturucu kaçakçılığı hala ülke ekonomisinin gelişiminde aşılması gereken engeller.

Coğrafya

Konum: Orta Asya, Çin’in batısı, Kırgızistan’ın güneyi.

Alan:

Toplam: 143.100 km2

Kara: 141.510 km2

Su: 2.590 km2

Dünya sırası: 96

Karasal sınırı:

Toplam: 4.130 km

Sınır ülkeler (4): Afganistan 1.357 km, Çin 477 km, Kırgızistan 984 km, Özbekistan 1.312 km

Kıyı Şeridi:

Denize kıyısı yok

İklim: Karasal iklim, sıcak yazlar, soğuk kışlar; Pamir Dağları bölgesinde yarı kurak kutup iklimi.

Toprak kullanımı:

Tarım alanı: 34,7%

Tarıma elverişli toprak 6,1%; daimi bitkiler 0,9%; daimi otlaklar 27,7%

Orman: 2,9% diğer: 62,4% (2011 verisi)

* Denize kıyısı yoktur,  dağlarla çevrili en yüksek noktası Qullai İsmoili Somoni, SSCB’nin en yüksek noktasıydı eski adı “Komünizm Doruğu”dur.

İnsan ve Toplum

Etnik gruplar:

Tacik 84,3%, Özbek 13,8%, diğer 2% (Kırgız, Rus, Tatar, Türkmen) (2010 verisi)

Diller:

Tacikçe (resmi dil), devlet işlerinde Rusça da yaygın olarak kullanılmakta, farklı etnik gruplar Özbekçe, Kırgızca ve Peştuca konuşuyor.

Dinler:

Sünni Müslüman 85%, Şii Müslüman 5%, diğer 10% (2003 verisi)

Nüfus: 8.051.512 (Temmuz 2014 verisi)

Dünya sırası: 97

Yaş dağılımı:

0-14 yaş: 33%

15-24 yaş: 20,1%

25-54 yaş: 38,9%

55-64 yaş: 4,8%

65 yaş ve üstü: 3,2% (2014 verisi)

Nüfus büyüme hızı:

1,75% (2014 verisi)

Dünya sırası: 69

Şehirleşme:

Şehir Nüfusu: toplam nüfusun 26,7% (2014)

Şehirleşme hızı: 2,62% yıllık değişiklik (2010-15 verisi)

 

Başlıca şehirler - Nüfus: Duşanbe (başkent) 801.000 (2014)

Doğumda beklenen yaşam süresi:

Toplam: 67,06 yaş

Erkek: 63,96 yaş

Kadın: 70,32 yaş (2014 verisi)

Dünya sırası: 167

Devlet

Ülkenin Adı

Resmi tam adı: Tacikistan Cumhuriyeti

Resmi kısa formu: Tacikistan

Resmi diliyle tam adı: Jumhurii Tojikiston

Resmi diliyle kısa formu: Tojikiston

Geçmiş:  Tacik Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Yönetim şekli: Cumhuriyet

Başkent: Duşanbe

İdari birimler:

2 il (viloyatho, tekil - viloyat), 1 bağımsız bölge (viloyati mukhtor), 1 başkent(viloyati poytakht), 1 Cumhuriyet yönetiminde bölge; Duşanbe, Khatlon (Qurghonteppa), Kuhistoni Badakhshon [Gorno-Badakhshan] (Khorugh), Nohiyahoi Tobei Jumhuri, Sughd (Khujand)

Uluslararası Kuruluşlarda Temsiliyet:

ADB, CICA, CIS, CSTO, EAEC, EAPC, EBRD, ECO, EITI (aday ülke), FAO, G-77, GCTU, IAEA, IBRD, ICAO, ICC (STK), ICCt, ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ILO, IMF, Interpol, IOC, IOM, IPU, ISO, ITSO, ITU, MIGA, NAM (gözlemci), OIC, OPCW, OSCE, PFP, SCO, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UNWTO, UPU, WCO, WFTU (STK), WHO, WIPO, WMO, WTO

Bayrak: Üstte kırmızı, ortada beyaz, altta yeşil olmak üzere üç yatay şerit, beyaz şeritte üzerinde 7 tane 5 köşeli yıldız bunun bir taç. Kırmızı güneşi, zaferi ve ulusun birliğini temsil eder, beyaz pamuğu ve karlı dağları temsil eder, yeşil ise İslam ve doğayı temsil eder. Taç Tacik halkını temsil ederken 7 ise Tacikler için mükemmeli ve mutluluğu ifade eder. .

Ulusal Semboller: Taç üzerinde 7 tane 5 köşeli yıldız; ulusal renkler: kırmızı, beyaz, yeşil

Ekonomi

Tacikistan ekonomisi hala kırılganlığını sürdürmektedir, bunun başlıca sebepleri şu şekilde sıralanabilir: yapısal reformların uygulanmasındaki başarısızlıklar, yolsuzluk, zayıf yönetişim, mevsimsel enerji kesintileri ve yüksek borçlar.

GSYİH - reel büyüme oranı: 

6% (2014 yılı verisi)

7,4% (2013 yılı verisi)

7,5% (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 35

GSYİH – kişi başına (satın alma gücü paritesi):

$2.700 (2014 yılı verisi)

$2.600 (2013 yılı verisi)

$2.500 (2012 yılı verisi)

Dünya sırası: 193

GSYİH – sektörel menşeine göre:

Tarım: 27,2%

Üretim: 21,6%

Hizmet: 51,2% (2014 yılı verisi)

Tarım ürünleri:

Pamuk, sebzeler, meyveler, hububat, büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık, yün.

Üretim sektörleri:

Alüminyum, çimento, sebze yağları.

İşgücü: 2,209 milyon (2014 yılı verisi)

Dünya sırası: 121

İşgücünün sektörel dağılımı:

Tarım: 46,5%

Üretim: 10,7%

Hizmet: 42,8% (2013)

İşsizlik oranı:

2,5% (2013 yılı verisi)

2,5% (2012 yılı verisi)

 

* Bunlar resmi rakamlarken gerçek oranın daha yüksek olduğu tahmin ediliyor.

Dünya sırası: 18

Enflasyon oranı (tüketici fiyatları):

6,3% (2014 yılı verisi)

5,4% (2013 yılı verisi)

İhracat:

$654,8 milyon (2014 yılı verisi)

$794,1 milyon (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 169

İhracat ürünleri:

Alüminyum, pamuk, tekstil, elektrik, sebze yağları.

İhracat ortakları:

Türkiye 35,3%, İran 9%, Çin 8,4%, Bangladeş 6,9%, Kazakistan 6,8%, Afganistan 6,7%, Rusya 5,9% (2013)

İthalat:

$4,348 milyar (2014 yılı verisi)

$4,6 milyar (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 138

İthalat ürünleri:

Petrol ürünleri, alüminyum oksit, makine, araçlar, yiyecek.

İthalat ortakları:

Çin 41,3%, Rusya 15,8%, Kazakistan 12,5%, Türkiye 6,1% (2013)

Enerji

Elektrik üretimi: 17,09 milyar kWh (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 79

Ham petrol üretimi: 206 bbl/gün (31 Eylül 2014 verisi)

Dünya sırası: 110

Rafine petrol üretimi: 400 bbl/gün (2010 yılı verisi)

Dünya sırası: 113

Doğal gaz üretimi: 3,928 milyon cu m (2013 yılı verisi)

Dünya sırası: 95

İletişim

Kullanımda olan sabit ağ sayısı: 393.000 (2012)

Dünya sırası: 106

Kullanımda olan cep telefonu sayısı: 6,528 milyon (2012)

Dünya sırası: 98

Görsel Yayın:

Devlete ait 4 ulusal 4 bölgesel kanal, 11 tane özel kanal, uydu aracılığıyla Rus ve diğer yabancı kanallara erişim serbest.

Televizyon kanalları: 24 (2009)

İnternet ülke kodu: .tj

İnternet sunucusu: 6.258 (2012)

Dünya sırası: 142

İnternet kullanıcıları: 700.000 (2009)

Dünya sırası: 108

Ulaşım

Havalimanı: 24 (2013)

Dünya sırası: 131

Boru hattı: Gas 549 km; petrol 38 km (2013)

Demiryolları: 680 km

Dünya sırası: 104

Karayolları: 27.767 km

Dünya sırası: 98

Suyolları: 200 km (2010)

Dünya sırası: 98

Ordu

Askeri hizmet yaşı ve zorunluluğu:

18-27 yaş arası erkeklere zorunlu askeri hizmet, iki yıl süreli askerlik hizmetini 16-55 yaş arasında yapmak zorunda erkekler.

Uluslararası Konular

Uluslararası Anlaşmazlıklar

2006’da Çin’le sınır belirleme toplantılarına başladı, Özbekistan’la sınır belirlenmesi ve sınırdaki mayınlı bölgenin temizlenmesi üzerine görüşmeler devam ediyor, Isfara Vadisi üzerine anlaşmazlıktan dolayı Kırgızistan’la sınır hala belirlenememiş.

Yerinden Edilmiş Kişiler ve Mülteciler

Vatansız kişiler: 1.364 (2014)

Uyuşturucu

Rusya ve Avrupa uyuşturucu pazarına doğru giden Afgan narkotiği için transit noktası. Sınırlı yasadışı kenevir ve afyon yetiştiriciliği; Orta Asya’da yakalanan yasadışı uyuşturucunun %80’i Tacikistan’da, ele geçirilen uyuşturucu miktarında dünya üçüncüsü; uyuşturucu tüketimi fazla.